Co dokładnie się zmienia? Skąd wynika ten obowiązek? I przede wszystkim kogo dotyczy naprawdę ten obowiązek, a kogo nie?
Skąd wzięły się te zmiany?
W lutym 2022 r. zaczęły obowiązywać kluczowe zmiany wynikające z tzw. Pakietu Mobilności – zestawu unijnych regulacji porządkujących rynek transportu drogowego w UE.
Jednym z jego elementów jest rozporządzenie (UE) 2020/1054, które zmieniło wcześniejsze akty prawne:
- rozporządzenie 561/2006 – regulujące czas jazdy, przerwy i odpoczynki kierowców.
- rozporządzenie 165/2014 – dotyczące instalacji, użytkowania i kontroli tachografów
W praktyce oznacza to jedno: jeżeli kierowca podlega przepisom o czasie pracy, musi rejestrować go za pomocą tachografu.
Kiedy bus musi mieć tachograf? 3 warunki, które trzeba spełnić łącznie.
Obowiązek montażu tachografów w busach nie jest powszechny. Pojawia się tylko wtedy, gdy łącznie spełnione są trzy warunki:
- Dopuszczalna masa całkowita (DMC) pojazdu lub zespoł pojazdów (DMC) powyżej 2,5 tony. Liczy się tu DMC z dowodu rejestracyjnego (rubryka F.2), nie masa rzeczywista i nie to „ile waży na teraz”.
- Międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy, czyli taki, który jest wykonywany w ramach działalności gospodarczej, a trasa przejazdu, choćby na krótkim odcinku, przebiega poza granicą Polski. Nie ma znaczenia, ile kilometrów za granicą, czy to był objazd, czy kierowca „nie planował”. Jeśli bus wyjechał poza Polskę – mówimy o transporcie międzynarodowym.
- Charakter przewozu, czyli transport zarobkowy, usługowy lub na zlecenie.
Transport drogowy rzeczy co do zasady ma charakter zarobkowy. Niezarobkowy może być przewóz, ale tylko przy spełnieniu ściśle określonych warunków.
Brak choćby jednego z trzech warunków jest równoznaczne z brakiem obowiązku tachografu.
A co z przewozem na potrzeby własne?
Przewóz towarów busem na potrzeby własne to jedna z najczęstszych wątpliwości i jednocześnie obszar największych błędów. W tym przypadku Rozporządzenie 561/2006 przewiduje wyłączenie z obowiązku stosowania tachografu, ale jest ono warunkowe.
Z obowiązku stosowania tachografów wyłączone są przewozy, jeżeli łącznie:
- nie ma charakteru zarobkowego,
- jest wykonywany na potrzeby własne przedsiębiorstwa lub kierowcy,
- prowadzenie pojazdu nie stanowi głównego zajęcia kierującego pojazdem.
Dodatkowo ustawa o transporcie drogowym precyzuje, że
- przewóz musi być pomocniczy wobec głównej działalności,
- towar jest własnością przedsiębiorcy (lub przez niego sprzedany, kupiony, wyprodukowany),
- kierowca jest przedsiębiorcą lub pracownikiem na umowę o pracę.
Przykład: handlowiec dowożący własny towar do klienta realizuje przewóz na potrzeby własne, pracownik fabryki mebli dowożący wyprodukowany narożnik i wracający z półproduktami również realizuje przewóz potrzeby własne
Natomiast wyjazd na potrzeby własne, ale powrót z ładunkiem na zlecenie rodzi obowiązek posiadania tachografu.
Najczęstsze błędy i mity
- „Jeżdżę tylko na chwilę za granicę” – każde przekroczenie granicy jest równoznaczne z transportem międzynarodowym.
- „Przewóz na potrzeby własne zawsze bez tachografu” – tylko po spełnieniu wszystkich warunków.
- „W jedną stronę bez – w drugą z ładunkiem” – powrót na zlecenie oznacza obowiązek tachografu.
Co grozi za brak przygotowania?
Brak przygotowania do przepisów rodzi konsekwencje zarówno dla kierowcy, jak i przedsiębiorcy:
Konsekwencje dla kierowcy
Najpoważniejsze ryzyko to jazda bez karty kierowcy, jazda na cudzej karcie lub jazda bez tachografu.
Konsekwencje dla przedsiębiorcy
Przedsiębiorca zostanie pociągnięty do odpowiedzialności w przypadku m.in.:
- braku tachografu w pojeździe,
- braku karty firmowej,
- braku nadzoru nad czasem pracy kierowcy.
W konsekwencji naraża się na:
- kary finansowe rzędu od kilku do kilkunastu tysięcy złotych,
- odpowiedzialność, nawet jeśli „to wina kierowcy”,
- przy powtarzalnych naruszeniach istnieje ryzyko cofnięcia licencji, utrata dobrej reputacji przewoźnika.
Kontrole za granicą – najgorszy scenariusz
W Polsce grozi „tylko” mandat i decyzja administracyjna. Za granicą przewoźnik musi liczyć się z wysokimi karami finansowymi (nawet kilka tysięcy euro), unieruchomieniem pojazdu i dopóki nie zostanie zapłacona kaucja samochód nie będzie mógł wyjechać w trasę. Niestety parkingi są dodatkowo płatne za każdą dobę.
Dlaczego firmy busowe są dziś na radarze kontroli?
Przedsiębiorstwa wykorzystujące busy do tej pory funkcjonowały poza systemem kontroli czasu jazdy i odpoczynków opartym na tachografach. Od momentu objęcia tej grupy nowymi obowiązkami naturalne jest zwiększenie liczby kontroli, których celem jest weryfikacja prawidłowego stosowania przepisów.
Z perspektywy organów kontrolnych firmy busowe są firmami o podwyższonym ryzyku ponieważ:
- często nie posiadają doświadczenia w obsłudze tachografów,
- nie mają wdrożonych procedur pobierania i archiwizacji danych,
- nie planują czasu pracy kierowców według przepisów rozporządzenia 561/2006.
To sprawia, że ryzyko naruszeń jest statystycznie wyższe niż w firmach od lat objętych tym reżimem prawnym.
Weryfikacja nowych przepisów w praktyce
Każda istotna zmiana w przepisach skutkuje wzmożonymi działaniami kontrolnymi. Organy sprawdzają w szczególności:
- czy przedsiębiorcy są świadomi nowych obowiązków,
- czy kierowcy zostali odpowiednio przeszkoleni,
- czy system rejestracji i nadzoru nad czasem pracy działa prawidłowo.
Presja kontroli międzynarodowych
Znaczna część przewozów busami realizowana jest na trasach międzynarodowych, zwłaszcza na terenie państw Europy Zachodniej. Kraje te od lat zwracają uwagę na nadużycia w segmencie lekkiego transportu drogowego i aktywnie uczestniczą w egzekwowaniu przepisów socjalnych.
Tachograf jako narzędzie szybkiej kontroli
Z punktu widzenia inspektora tachograf umożliwia:
- natychmiastowy dostęp do danych,
- szybką identyfikację naruszeń,
- sprawne przeprowadzenie kontroli drogowej.
W praktyce oznacza to, że pojazdy objęte obowiązkiem stosowania tachografu są łatwiejsze do kontroli, co dodatkowo zwiększa zainteresowanie służb tym segmentem rynku.
Podsumowanie
Tachograf w busie od 1 lipca jest obowiązkowy, ale tylko, gdy łącznie spełnione są następujące warunki:
- DMC przekraczającą 2,5 tony
- Przewóz międzynarodowy
- Przewóz zarobkowy / usługowy
Jeśli choć jeden element nie występuje – tachograf nie jest wymagany.